ฆสพ.สบส. ๒๙๘๓/๒๕๖๗

ฮอร์โมนตัวไหน ส่งผลต่ออารมณ์และความรู้สึกโดยตรง

ถ้าถามหมอว่า “ฮอร์โมนตัวไหนทำให้อารมณ์เปลี่ยนมากที่สุด” หมอจะบอกว่าไม่ได้มีตัวเดียวค่ะ แต่ตัวที่เจอบ่อยมากในผู้หญิงคือ เอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน เพราะสองตัวนี้เหมือนรีโมตควบคุมอารมณ์ช่วงก่อนมีประจำเดือน หลังคลอด และวัยใกล้หมดประจำเดือน บางคนไม่ได้อ่อนแอ ไม่ได้คิดมากเกินไป แต่ร่างกายกำลังส่งสัญญาณว่าฮอร์โมนแกว่งอยู่ค่ะ

อีกตัวที่หมออยากให้ระวังคือ คอร์ติซอล ฮอร์โมนความเครียด เพราะยุคนี้หลายคนไม่ได้ป่วยแบบชัดเจน แต่เหนื่อย นอนไม่ลึก หงุดหงิดง่าย หน้าโทรม สิวขึ้น และหมดไฟพร้อมกัน เหมือนร่างกายเปิดโหมดเอาตัวรอดตลอดเวลา ถ้าอารมณ์เปลี่ยนร่วมกับร่างกายเปลี่ยน หมอแนะนำให้มองทั้งระบบค่ะ ไม่ใช่ดูแค่ใจ แต่ต้องดู ฮอร์โมน การนอน ความเครียด และไทรอยด์ ไปพร้อมกัน

สรุปคือยุคนี้แวดล้อมรอบข้างคนไข้ล้วนแล้วแต่ส่งผลแบบรู้ตัว และไม่รู้ตัว การดูแลตัวเองทั้งร่างกายและจิตใจ หรือการไปนัดพบหมอจิตเวชนั้นไม่ใช่เรื่องผิดปกติหรือน่าอายอีกต่อไป แต่นั่นเป็นเรื่องดี ที่คุณรู้ตัวว่าผิดปกติ ไม่ว่าเรื่องเล็กน้อยแค่ไหน แต่ถ้ามันกวนใจจนวิตกกังวล คิดซ้ำไปซ้ำมา การไปปรึกษาแพทย์เป็นทางออกที่ดีมากๆค่ะ


หมายเหตุ: คำตอบนี้เป็นเพียงการให้ข้อมูลเบื้องต้น กรุณาทำนัดเข้ามาพบแพทย์เพื่อตรวจและรับข้อมูลโดยละเอียด

Womens hormone test package, 5,999 Baht — estradiol, progesterone, testosterone panel
Male hormone test ad: testosterone and estrogen testing, 5,999 THB

อารมณ์ กับ ความรู้สึก เหมือนหรือต่างกันอย่างไร

หลายคนมักเข้าใจว่า อารมณ์ และ ความรู้สึก คือสิ่งเดียวกัน แต่จริง ๆ แล้วสองอย่างนี้ใกล้กันมากค่ะ เพียงแต่ ทำงานคนละชั้นกัน หมออธิบายง่าย ๆ ว่า อารมณ์คือปฏิกิริยาอัตโนมัติของสมองและร่างกาย ส่วน ความรู้สึกคือการที่สมองรับรู้และตีความอารมณ์นั้นออกมาเป็นประสบการณ์ส่วนตัว ค่ะ

หัวข้ออารมณ์ Emotionความรู้สึก Feeling
ความหมายปฏิกิริยาอัตโนมัติ ที่เกิดขึ้นในสมองและร่างกายการรับรู้และตีความ ว่าเรากำลังเป็นอะไรอยู่
เกิดขึ้นตรงไหนเกี่ยวข้องกับสมองส่วนลึก เช่น amygdala และระบบ limbic ที่ตอบสนองเร็วเกี่ยวข้องกับการรับรู้ของสมองส่วนคิด วิเคราะห์ และประสบการณ์ส่วนตัว เช่น prefrontal cortex
ลักษณะการเกิดเกิดเร็วมาก บางครั้งเกิดก่อนที่เราจะทันคิดเกิดหลังจากสมองแปลความหมายของอารมณ์นั้น
ตัวอย่างทั่วไปหัวใจเต้นแรง ตกใจ เครียด หงุดหงิด ดีใจทันทีรู้สึกกังวล รู้สึกเสียใจ รู้สึกภูมิใจ รู้สึกมีคุณค่า
ระยะเวลามักเกิดสั้นกว่า และเปลี่ยนเร็วอยู่นานกว่า เพราะถูกผูกกับความคิด ความทรงจำ และการตีความ
สมองแยกแยะอย่างไรสมองรับสัญญาณจากร่างกายก่อน เช่น หิว เครียด น้ำตาลตก เหนื่อย นอนไม่พอสมองนำสัญญาณนั้นไปแปลว่า “ฉันกำลังเครียด” “ฉันดีใจ” หรือ “ฉันล้มเหลว”
เกี่ยวกับฮอร์โมนอย่างไรฮอร์โมนและสารสื่อประสาทกระตุ้นอารมณ์ได้โดยตรง เช่น คอร์ติซอล โดพามีน เซโรโทนินความรู้สึกคือผลลัพธ์ที่เรารับรู้ เช่น รู้สึกสงบ รู้สึกพอใจ รู้สึกไม่มั่นใจ
ตัวอย่างในบริบทลดน้ำหนักน้ำหนักลงแล้วสมองได้รับสัญญาณรางวัล เกิดอารมณ์ดี ตื่นเต้น มีกำลังใจคนไข้แปลผลว่า “ฉันทำได้” “ฉันควบคุมตัวเองได้” “ฉันกลับมามั่นใจแล้ว”
กรณีฉีดยาปากกาลดน้ำหนักยากลุ่มนี้ช่วยเรื่อง ความหิว ความอิ่ม และการอยากอาหาร ผ่านระบบฮอร์โมนลำไส้และสมองเมื่อกินได้น้อยลง น้ำหนักเริ่มลง คนไข้อาจรู้สึกเบาใจ ภูมิใจ และมีแรงไปต่อ
น้ำหนักลงคืออารมณ์ดีหรือความรู้สึกดีช่วงแรกที่เห็นตัวเลขลง อาจเป็น อารมณ์ดีแบบทันที จากระบบรางวัลหลังจากนั้นจะกลายเป็น ความรู้สึกดี เช่น ภูมิใจ มั่นใจ และรู้สึกว่าตัวเองมีความหวัง

การลดน้ำหนักเกี่ยวกับอารมณ์และความรู้สึกอย่างไร

ในมุมหมอ การลดน้ำหนักไม่ได้เปลี่ยนแค่รูปร่างค่ะ แต่เปลี่ยน วงจรการรับรางวัลของสมอง ด้วย เช่น ตอนคนไข้เห็นตัวเลขบนตาชั่งลดลง สมองอาจหลั่งโดพามีน ทำให้เกิด อารมณ์ดีแบบทันที คล้ายเวลาทำภารกิจสำเร็จค่ะ

แต่ถ้าคนไข้เริ่มใส่เสื้อผ้าได้ดีขึ้น เดินแล้วไม่เหนื่อย เห็นตัวเองในกระจกแล้วมั่นใจขึ้น สิ่งนี้จะลึกกว่าอารมณ์ชั่วคราว เพราะกลายเป็น ความรู้สึกดีต่อตัวเอง ซึ่งเกี่ยวกับภาพลักษณ์ ความภูมิใจ และความเชื่อว่า “เราดูแลตัวเองได้” ค่ะ

ทำไมอ้วนแบบนี้ ปากกาลดน้ำหนักต้องเข้าแล้ว ราคาเท่าไหร่

ฉีดยาปากกาลดน้ำหนักส่งผลต่ออารมณ์หรือความรู้สึก

การฉีดยาปากกาลดน้ำหนัก โดยเฉพาะกลุ่มที่ออกฤทธิ์เลียนแบบฮอร์โมนลำไส้ เช่น GLP 1 จะเด่นเรื่อง ลดความหิว เพิ่มความอิ่ม และลด food noise หรือเสียงอยากกินในหัว ค่ะ จุดนี้ส่งผลทางอ้อมต่ออารมณ์และความรู้สึกได้

เช่น ถ้าคนไข้เคยรู้สึกผิดทุกครั้งที่กินเยอะ หรือควบคุมความอยากอาหารไม่ได้ พอความหิวลดลงและคุมอาหารง่ายขึ้น คนไข้อาจมี อารมณ์สงบขึ้น เพราะไม่ต้องสู้กับความอยากตลอดวัน และเกิด ความรู้สึกดีขึ้น เพราะเริ่มรู้สึกว่าตัวเองไม่ได้แพ้ใจ แต่ร่างกายเริ่มกลับมามีระบบช่วยควบคุมที่ดีขึ้นค่ะ

ดังนั้น ถ้าถามว่า น้ำหนักลงคืออารมณ์ดีหรือความรู้สึกดี หมอจะตอบว่าเป็นได้ทั้งสองอย่างค่ะ
ตัวเลขน้ำหนักลงทำให้อารมณ์ดีทันที แต่ ความมั่นใจและความภูมิใจที่ตามมา คือความรู้สึกดีที่ลึกกว่าและอยู่นานกว่า ค่ะ

คำถามอื่นๆที่พบบ่อย