หลังตัดกระเพาะอาหาร จำเป็นต้องตรวจการขาดวิตามิน สารอาหารไหม

ตอบคำถามเรื่องการตรวจวิตามินหลังตัดกระเพาะ

การตัดกระเพาะอาหาร ไม่ใช่แค่เรื่องความผอมแต่คือการ “รื้อระบบร่างกายใหม่” ค่ะ หมอขอตอบชัดๆ เลยว่า “จำเป็นมากที่สุด” ค่ะ เพราะเมื่อกระเพาะเราเล็กลง การดูดซึมสารอาหารก็จะเปลี่ยนไปตลอดชีวิต มาดูกันว่าทำไมหมอถึงย้ำเรื่องนี้ค่ะ

ทำไมตัดกระเพาะแล้ว ร่างกายถึง “งอน” เรื่องสารอาหาร?

ปกติเวลาเราทานข้าว ร่างกายจะค่อยๆ ดูดซึมวิตามิน แต่พอเราผ่าตัด โดยเฉพาะแบบ Bypass ที่มีการตัดต่อลำไส้ ร่างกายจะมีพื้นที่ดูดซึมน้อยลงมากค่ะ แม้คนไข้จะรู้สึกว่า “ฉันกินผักผลไม้แล้วนะ” แต่ร่างกายอาจจะดึงไปใช้ได้แค่ 30-50% เท่านั้น ถ้าไม่เจาะเลือดเช็ก เราจะไม่รู้เลยว่าข้างในกำลังขาดแคลน จนกว่าจะแสดงอาการป่วยออกมาค่ะ

สัญญาณเตือนภัย! ถ้าคนไข้ละเลยการตรวจวิตามิน

ถ้าคนไข้ไม่มาตามนัด หรือคิดว่ากินข้าวปกติก็พอแล้ว สิ่งที่จะตามมาและแก้ยากมาก คือ

• ภาวะโลหิตจาง (Anemia): เพราะขาดธาตุเหล็กและวิตามิน B12 จะทำให้คนไข้หน้ามืดง่าย เพลียตลอดเวลา ผิวซีด ไม่สดใส เหมือนคนป่วยมากกว่าคนสวย
• ผมร่วงหนักมาก (Hair Loss): อันนี้เรื่องใหญ่สำหรับผู้หญิงเราเลยค่ะ การขาดโปรตีนและสังกะสี (Zinc) จะทำให้รากผมไม่แข็งแรง ร่วงเป็นกำมือ จนบางทีต้องใส่หมวกคลุมไว้
• กระดูกพรุนก่อนวัย (Osteoporosis): แคลเซียมดูดซึมได้ยากขึ้น ถ้าปล่อยไว้นานๆ กระดูกจะเปราะบาง แตกหักง่ายเหมือนคนอายุเยอะเลยค่ะ

ตารางนัดตรวจที่ “คนไข้ห้ามเทหมอ” เด็ดขาด

เพื่อให้คนไข้สวยและสุขภาพดีระยะยาว หมอขอให้จำตารางนี้ไว้นะคะ

• ช่วง 1-3 เดือนแรก: ช่วงปรับตัว ร่างกายจะเครียดและน้ำหนักลงเร็ว ต้องเช็กความเข้มข้นเลือด
• ทุก 3-6 เดือน: ตรวจระดับวิตามิน D, B12, ธาตุเหล็ก และแคลเซียม
• ครบ 1 ปีเป็นต้นไป: ตรวจสุขภาพชุดใหญ่ปีละ 1 ครั้ง ตลอดชีวิตค่ะ

ใครบ้างที่หมอศัลยกรรมแนะนำให้ “พักก่อน” อย่าเพิ่งรีบผ่าตัดกระเพาะ?

หมอทุกคน ความปลอดภัยของชีวิตคนไข้ต้องมาก่อนเสมอ ตามมาตรฐานสากลของ ASMBS (American Society for Metabolic and Bariatric Surgery) ไม่ได้ห้ามคนไข้ที่มีปัญหาสุขภาพจิตเข้ารับการผ่าตัดนะคะ แต่จำเป็นต้องได้รับการประเมินความพร้อมอย่าง “เข้มงวดและจริงจัง” ที่สุด

หากคนไข้อยู่ในกลุ่มต่อไปนี้ หมอขอแนะนำให้ “ชะลอการผ่าตัด (Delay Surgery)” และรักษาอาการทางใจให้มั่นคงก่อนค่ะ

1. ภาวะซึมเศร้ารุนแรง (Severe Depression) โดยเฉพาะผู้ที่ยังมี ความคิดอยากทำร้ายตัวเองหรือฆ่าตัวตาย (Active Suicidal Ideation) ในระยะใกล้ๆ นี้ สภาพจิตใจต้องนิ่งและปลอดภัยก่อนถึงจะเริ่มขั้นตอนต่อไปได้ค่ะ
2. ไบโพลาร์ที่ยังคุมอาการไม่ได้ (Unstable Bipolar Disorder) อารมณ์ที่เหวี่ยงขึ้นลงรุนแรง อาจส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจและวินัยในการดูแลตัวเองหลังผ่าตัดอย่างมาก
3. อาการทางจิตที่ยังไม่สงบ (Active Psychosis) เช่น ยังมีอาการหูแว่ว ประสาทหลอน หรือมีความเชื่อผิดๆ (Delusion) ซึ่งเป็นอุปสรรคใหญ่ในการสื่อสารและการรักษา
4. ยังมีการใช้สารเสพติด (Active Substance Use Disorder) ร่างกายที่บอบช้ำจากสารเสพติด จะไม่สามารถรับมือกับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่หลังผ่าตัดได้ไหวค่ะ
5. พฤติกรรมทำร้ายตัวเองซ้ำๆ (Severe Personality Disorder with Self-harm) กลุ่มที่มีความเปราะบางทางอารมณ์สูง และใช้ความเจ็บปวดทางกายเพื่อระบายความเครียด
6. ข้อจำกัดด้านความเข้าใจ (Cognitive Impairment) ผู้ที่ไม่สามารถทำความเข้าใจแผนการรักษา หรือดูแลกิจวัตรประจำวันของตนเองได้

ทำไมศัลยแพทย์ส่วนใหญ่ถึงปฏิเสธเคส CSR ที่มีความบกพร่องทางสติปัญญา?

เหตุผลไม่ใช่เพราะหมอไม่อยากรักษา แต่เพราะ “หัวใจของการผ่าตัดกระเพาะ ไม่ใช่แค่ทำให้กระเพาะเล็กลง แต่คือวินัยการกินตลอดชีวิต” หากคนไข้ไม่สามารถเข้าใจเงื่อนไขการกินที่ซับซ้อน หรือไม่สามารถควบคุมตัวเองได้ (Inability to Self-care) การผ่าตัดจะกลายเป็น “โทษมหันต์” ที่ทำให้เขาขาดสารอาหารรุนแรง หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิตได้ในภายหลังค่ะ